مقاله

سرطان بیضه

سرطان بیضه

دستگاه تولید مثلی مردان از اندام ها و بخش های گوناگونی تشکیل شده است که بیضه نیز یکی از اندام های مهم تشکیل دهنده ی آن است. بیضه ها نقش مهمی در تولید اسپرم و تستوسترون دارند. بیماری های گوناگونی می تواند بیضه ها را تحت تاثیر قرار بدهد و بر روی میزان و کیفیت اسپرم ها اثر بگذارد. یکی از این بیماری ها ، سرطان بیضه است که شیوع بالایی ندارد، بیشتر در سنین ۱۵ تا ۳۵ سال یافت می شود، به راحتی قابل درمان است و میزان مرگ و میر پایینی دارد. عوامل مختلفی از قبیل سن، داشتن سابقه فامیلی و … می تواند به عنوان ریسک فاکتورهای ابتلا محسوب شود. این بیماری بسته به میزان پخش شدن و متاستاز آن در بدن به stageهای متفاوتی تقسیم می شود. تشخیص به موقع سرطان بیضه، نقش مهمی در درمان موثرتر خواهد داشت. امروزه از روش های مختلفی برای درمان سرطان بیضه استفاده می شود که به طور کامل توضیح داده می شود.

 

در این مقاله به بررسی این موارد خواهیم پرداخت:

  • ساختار دستگاه تولیدمثل مردان
  • ساختار و عملکرد بیضه
  • سرطان بیضه
  • تشخیص سرطان بیضه
  • درمان سرطان بیضه

 

 

ساختار دستگاه تولیدمثل مردان

این دستگاه از دو بخش داخلی و خارجی تشکیل شده است. بخش خارجی آن شامل بیضه، کیسه بیضه، اپیدیدیم و آلت تناسلی و بخش داخلی آن شامل پروستات، غدد بولبویورترال، مجرای وازدفران، مجرای ادراری یا میزراه، مجرای انزالی و سمینال وزیکل است.

وظیفه ی این دستگاه تولید، نگه داشتن و انتقال اسپرم و مایع منی به خارج بدن و تولید هورمون جنسی مردانه یا تستوسترون می باشد. عملکرد کامل این سیستم بعد از سن بلوغ رخ می دهد که در آن هنگام ارتباط کاملی بین هیپوتالاموس، هیپوفیز و دستگاه تولیدمثل شکل گرفته است.

 

بیضه ها در کیسه بیضه قرار گرفته اند و توسط طناب اسپرماتیک محافظت می شوند. بیضه هورمون جنسی مردانه یا تستوسترون، inhibin B (نقش مهمی در تولید اسپرم و تعداد آن دارد)، insulin like factor 3 (که در قرار گرفتن درست بیضه ها درکیسه بیضه و رشد بیضه ها نقش دارد)، Mullerian inhibiting substance hormone و anti Mullerian hormone (باعث رشد اندام های جنسی مردانه می شود) و estradiol (که در تولید اسپرم کمک می کند) را تولید می کند. همچنین در داخل بیضه، لوله های در هم رفته ای وجود دارد که seminiferous tubules نامیده می شوند و در تولید اسپرم نقش دارند.

 

اپیدیدیم لوله ای طولانی و حلقه مانندی است که در قسمت پشتی هر بیضه قرار گرفته است و در انتقال اسپرم های ذخیره شده در بیضه به خارج بدن نقش دارد. اسپرم ها تا قبل از ورود به اپیدیدیم هنوز بالغ نیستند. اپیدیدیم در ادامه به مجرای وازدفران متصل می شود و اسپرم ها را به آن جا منتقل می کند.

وازدفران مجرایی بلند و ماهیچه ای است که از یک سمت به اپیدیدیم و از سمت دیگر به میزراه متصل شده است. وازدفران در قسمت پشتی مثانه قرار گرفته است و در انتقال اسپرم های بالغ نقش دارد

مجرای انزالی از به هم آمیختگی وازدفران و سمینال وزیکل تشکیل شده است که به میزراه می ریزد.

 

میزراه نیز در خروج ادرار و مایع منی از بدن نقش دارد.

غدد سمینال وزیکل در قسمت قاعده مثانه به مجرای وازدفران متصل می شوند. آن ها در تولید یک مایع غنی از قند (فروکتوز) برای تغذیه ی اسپرم ها نقش دارند تا انرژی لازم برای حرکت اسپرم ها را تامین کنند که این مایع حجم زیادی از مایع منی را به خود اختصاص می دهد.

پروستات غده ای به اندازه ی گردو در زیر مثانه و جلوی رکتوم است که بقیه ی مایع منی را می سازد. میزراه از داخل پروستات عبور می کند.

غدد بولبویورترال نیز در دو طرف میزراه و در زیر پروستات قرار گرفته اند که این ها هم مایعی می سازند که خاصیت اسیدی را از بین می برد.پ

همچنین مقاله ای در خصوص علائم سرطان آلت تناسلی را در این سایت مطالعه نمایید.

سرطان بیضه

ساختار و عملکرد بیضه

وظیفه ی اصلی بیضه ها تولید اسپرم و تستوسترون است. تستوسترون هورمونی است که باعث ایجاد تغییرات اصلی در دوران بلوغ می شود. بعد از دوران بلوغ، بیضه ها روزانه میلیون ها اسپرم تولید می کنند که مایع منی را ایجاد می کنند.

 

دمای بیضه ها ۲ درجه پایین تر از دمای بدن در حالت استراحت است برای اینکه فرآیند اسپرم سازی که اسپرماتوژنزیس نامیده می شود، در این دما بهتر انجام می شود. اسپرم سازی در داخل لوله هایی به نام seminiferous انجام می شود. ۷۴ روز زمان لازم است تا اسپرم ها بالغ شوند. اسپرم ها در لوله ی seminiferous تغذیه می شوند و سپس وارد اپیدیدیم می شوند (که در قسمت پشتی بیضه قرار گرفته است).

 

سلول های لایدیگ در بیضه ها، تستوسترون می سازند که باعث می شود مردان صدای بم تری داشته باشند، ماهیچه های قوی تری داشته باشند و همچنین باعث رشد موهای بدن می شود.

بیماری های مختلفی می توانند بیضه ها تحت تاثیر خود قرار بدهند که عبارتند از: هیپوگنادیسم (در این بیماری، بیضه ها به اندازه ی کافی هورمون تولید نمی کنند)، سندرم کلاین فلتر (این بیماری ژنتیکی است و فرد به جای اینکه کاریوتایپ XY داشته باشد، کاریوتایپ XXY خواهد داشت)، ناباروری (بیضه ها به اندازه ی کافی اسپرم تولید نمی کنند یا اسپرم های تولیدشده کیفیت خوبی ندارند)، کریپتورکیدیسم (در این بیماری بیضه ها داخل کیسه قرار نگرفته اند)، اپیدیدیمایتیس (لوله ی اپیدیدیم دچار التهاب می شود)، اسپرماتوسل (کیستی در اطراف بیضه ها به وجود می آید که مایعی در ان جمع شده است)، تستیکولار تورشن (در این بیماری بیضه دچار پیچ خوردگی می شود و خونرسانی به آن قطع می شود. این مورد جزو موارد اورژانسی محسوب می شود) و سرطان بیضه (جزو سرطان های شایع محسوب نمی شود).

 

به طور کلی در صورت وجود علائم زیر بهتر است به پزشک مراجعه کنید:

احساس درد در بیضه ها یا کیسه بیضه، متورم شدن بیضه ها، تغییر رنگ کیسه بیضه، درد در زیر شکم و وجود خون در مایع منی

 

سرطان بیضه

وقتی سلول ها به شکل غیرقابل کنترلی در بافت یک یا هر دو بیضه شروع به رشد و تکثیر می کنند، سرطان بیضه ایجاد می شود که این اتفاق به دلیل تغییر در DNA رخ می دهد. سرطان بیضه معمولا در سنین ۱۵ تا ۳۵ سال شایع تر است و به راحتی قابل درمان است. این بیماری به شکل نادر باعث مرگ و میر می شود. به طور کلی هر چه زودتر شناسایی شود، درمان آن راحت تر صورت می گیرد.

 

احساس تغییر در یک بیضه (مثلا بزرگتر یا گرم‌ تر از دیگری باشد)، ایجاد توده بدون درد در اطراف بیضه (اصلی ترین علامت)، احساس تورم یا سنگین شدن کیسه بیضه که ممکن است همراه با درد باشد، تجمع مایعات در بیضه، درد در کیسه بیضه و کشاله ران، تغییر در بافت سینه و بزرگ شدن آن، بلوغ زودرس و ورم یک یا هر دو پا از علائم شایع سرطان بیضه هستند. در صورتی که فرد این علائم را برای بیشتر از ۲ هفته داشته باشد، بهتر است هر چه زودتر به پزشک مراجعه کند (البته گاهی اوقات ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد که در این صورت تشخیص سرطان کار سختی است).

 

اگر سرطان بیضه در بدن پخش بشود می تواند باعث شکم درد، کمردرد، ایجاد لخته و انتقال آن به سمت ریه ها و کوتاهی تنفس، درد قفسه سینه، خلط خونی هنگام سرفه کردن و سردرد و احساس گیجی شود.

توجه کنید که هر توده ای در بیضه، نشان دهنده ی سرطان بیضه نمی باشد بلکه ممکن نشانه ای برای وجود کیست در اپیدیدیم (اسپرماتوسل)، متورم شدن عروق خونی (واریکوسل)، تجمع مایعات در اطراف بیضه (هیدروسل) یا وجود فتق باشد.

 

همچنین هر دردی در بیضه هم نشان دهنده ی سرطان بیضه نمی باشد و ممکن است علامتی برای عفونت بیضه و یا اپیدیدیم، تورشن و یا در اثر ضربه باشد.

سرطان های بیضه به دو دسته ی seminomas و nonseminomas تقسیم می شوند. نوع seminomas از یک نوع سلول تشکیل شده است و سرعت رشد و گسترش کمی دارد و به دو دسته تقسیم می شود. نوع classical seminoma بیشترین شیوع را دارد و بیشتر در سنین ۲۵ تا ۴۵ سال دیده می شود و نوع spermatocytic seminoma آن بیشتر در مردان مسن دیده می شود و احتمال گسترش و متاستاز آن خیلی کم است.

 

نوع دیگر آن که nonseminomas است، سرعت رشد و گسترش بیشتری دارد و از چندین نوع سلول تشکیل شده است و در سنین پایین تر شایع تر است.

اگر سرطان یک اندام دیگر به بیضه متاستاز بدهد، به آن سرطان بیضه ثانویه گفته می شود.

 

ریسک فاکتورهای ابتلا به سرطان عبارتند از:

  • سن: نصف موارد سرطان بیضه در بین سن ۲۰ تا ۳۰ سالگی رخ می دهد.
  • نژاد: مردان سفید پوست ۵ برابر مردان سیاه پوست به سرطان بیضه مبتلا می شوند.
  • در صورتی که فرد آلوده به ویروس HIVشود ، ریسک ابتلا به سرطان بیضه هم در او افزایش می یابد.
  • سابقه خانوادگی
  • داشتن بیضه های غیرمعمولی مثلا در صورتی که فرد کلاین فلتر داشته باشد.
  • داشتن کریپتورکیدیسم: یعنی بیضه داخل کیسه بیضه قرار نگرفته باشند.

سرطان ها بر اساس میزان متاستاز و فاصله محلی که به آن متاستاز شده است به رده ها یا stageهای متفاوتی تقسیم می شوند. Stageبندی سرطان بیضه نیز به صورت زیر است:

stage0: سرطان فقط در خود بیضه و داخل seminiferous tubules یافت می شود.

stage1: سرطان فقط در بافت بیضه و بافت های نزدیک اطراف آن دیده می شود.

stage2: سرطان به گره های لنفاوی داخل شکم هم رسیده است.

stage3: سرطان به گره های لنفاوی اندام های دورتر هم متاستاز داده است مثل ریه، مغز و کبد

شما همراهان گرامی میتوانید مطلبی درباره ترس از زگیل تناسلی را در این سایت مطالعه نمایید.

سرطان بیضه

تشخیص سرطان بیضه

در قدم اول بهتر است هر مرد یک بار در ماه بعد از حمام آب گرم خود را معاینه کند تا به وجود تومور احتمالی پی ببرد. البته به این مورد توجه داشته باشید که در حالت عادی، یکی از بیضه ها از دیگری بزرگ تر است‌. در صورتی که درد، تورم و غده احساس کردید آن را با پزشک خود در میان بگذارید.

در قدم بعدی پزشک تست های مختلفی را برای تشخیص سرطان بیضه انجام می دهد.

Ultrasound یکی از روش ها است که در آن تصویری از بیضه ها گرفته می شود و سپس پزشک با بررسی آن ها ابتلا یا عدم ابتلا به سرطان بیضه را اعلام می کند.

 

آزمایش خون روش دیگری است که برای تشخیص استفاده می شود. اگر فردی سرطان بیضه داشته باشد، تولید برخی پروتئین ها و آنزیم ها توسط بیضه او افزایش می یابد و این مورد در آزمایش خون معلوم می شود. برای مثال در سرطان های نوع seminomas، سطح HCG افزایش می یابد و در سرطان های نوع  non seminomas، سطح AFP افزایش می یابد. اگر سرطان، متاستاز داده باشد نیز با این روش قابل تشخیص است.

 

همچنین پزشک ممکن است برای تشخیص بهتر به اسکن ها و تصویربرداری های دیگر نیاز داشته باشد. برای مثال پزشک می تواند توسط سی تی اسکن شکم و لگن به میزان متاستاز سرطان پی ببرد. برای تشخیص متاستاز سرطان بیضه به CNS از MRI و برای تشخیص متاستاز آن به ریه از سی تی اسکن استفاده می شود.

 

درمان سرطان بیضه

درمان آن به موارد مختلفی از قبیل سیستم ایمنی فرد، stageآن و … بستگی دارد.

اگر stageآن پایین باشد ممکن است پزشک درمان خاصی را شروع نکند و فقط مراقبت و نظارت مرتب روی آن را پیشنهاد بدهد.

اگر stage آن بالاتر باشد پزشک ممکن است روش های زیر را انتخاب کند:

Orchiectomy: روشی است که در آن بیضه به همراه تومور توسط عمل جراحی (از طریق برشی در کشاله ران) برداشته می شود. همچنین رگ های خونی و لنفی را می بندند تا از پخش شدن آن جلوگیری شود.

testes sparing surgery (TSS): برای مواقعی استفاده می شود که تومور خوش خیم و کوچک است. در این روش فقط تومور را برمی دارند و بیضه در سر جای خود قرار دارد.

retroperitoneal lymph node dissection: این عمل جراحی سخت و زمان بر است. در آن، گره های لنفی در قسمت پشتی شکم را خارج می کنند.

پرتو درمانی: به صورت نقطه ای به بیضه ها و گره های لنفاوی پرتوهایی تابیده می شود تا سلول های سرطانی را از بین ببرد.

کموتراپی: این روش می تواند سلول های سرطانی و حتی سالم را از بین ببرد و جلوی رشد آن ها را بگیرد. این روش یا به صورت خوراکی و یا تزریقی انجام می شود. کموتراپی می تواند اثرات بدی روی کلیه، ریه، قلب، عروق خونی و اعصاب بگذارد.

پزشک با در نظر گرفتن شرایط و موارد گوناگون، بهترین روش درمان را انتخاب خواهد کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *