ویروس HPV 18

ویروس HPV 18 مانند هر ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV یکی از شایع ترین عفونت های منتقله از راه جنسی (STD) در سراسر جهان است. این ویروس بیش از ۱۰۰ گونه ی مختلف دارد که حدود ۴۰ نوع آن ناحیه ی تناسلی را درگیر می کند. از نظر بالینی، HPV به دو دسته ی کم خطر (Low-risk) و پرخطر (High-risk) تقسیم می ‌شود. گونه های کم خطر معمولاً باعث ایجاد زگیل های تناسلی یا پوستی می شوند و ارتباطی با بروز سرطان ندارند؛ در حالی که گونه های پرخطر می توانند موجب تغییرات سلولی پایدار در بافت های مخاطی شده و زمینه ساز بروز بدخیمی های مختلف باشند.

در میان انواع کم خطر، گونه‌ های HPV 6 و HPV 11 شایع ترین تیپ ‌ها هستند که معمولاً زگیل های تناسلی خوش خیم را ایجاد می کنند. در مقابل، گونه های HPV 16 و HPV 18 از مهم ترین تیپ های پرخطر به شمار می روند که نقش بسیار مهمی در ایجاد سرطان دهانه رحم (سرویکس)، سرطان مقعد، واژن، آلت تناسلی و برخی از سرطان های ناحیه ی سر و گردن دارند. این دو تیپ به ویژه با بیش از ۷۰٪ موارد سرطان دهانه ی رحم در زنان مرتبط هستند.

های پرخطر HPV، به ویژه تیپ ۱۶ و ۱۸، با تولید پروتئین های اختصاصی مانند E6 و E7 باعث غیرفعال شدن ژن های سرکوبگر تومور (مانند p53 و Rb) می شوند و در نتیجه فرآیند طبیعی چرخه ی سلولی را مختل کرده و منجر به رشد کنترل نشده‌ی سلول ها می گردند. در صورت عدم شناسایی و درمان، این تغییرات سلولی ممکن است به مراحل پیش سرطانی و در نهایت به سرطان های مهاجم تبدیل شوند. در این مقاله از دکتر اورولوژی در مورد تفاوت های ویروس HPV تایپ ۱۶ و ۱۸، نقش سیستم ایمنی در کنترل این بیماری و … میپردازیم.

هر دو گونه‌ ی ویروس پاپیلومای انسانی، یعنی HPV تایپ ۱۶ و ۱۸، در دسته ی ویروس های پرخطر طبقه بندی می شوند، زیرا با ایجاد تغییرات سلولی در ناحیه دهانه رحم می توانند زمینه ساز بروز سرطان شوند. با این حال، این دو نوع در برخی ویژگی ها با یکدیگر تفاوت دارند.

هر دو تایپ در ایجاد سرطان دهانه رحم نقش مهمی دارند، اما نوع درگیری سلولی آن ها متفاوت است. HPV تایپ ۱۶ بیشتر با تغییرات در سلول های سنگفرشی دهانه رحم ارتباط دارد، در حالی که HPV تایپ ۱۸ عمدتاً باعث درگیری به شکل آدنوکارسینوما (یعنی درگیری در سلول های غده ای دهانه رحم) می شود.

بر اساس آمار جهانی، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد از موارد سرطان دهانه رحم ناشی از آلودگی با HPV تایپ ۱۶ هستند، در حالی که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از این سرطان ها به دنبال عفونت با HPV تایپ ۱۸ رخ می دهند.

از نظر الگوی درگیری سلولی، HPV نوع ۱۶ تمایل دارد تغییرات مشخص تری در سلول های سطحی دهانه رحم ایجاد کند و در نتیجه در غربالگری هایی مثل تست پاپ اسمیر راحت تر شناسایی می شود. در مقابل، HPV نوع ۱۸ بیشتر در لایه های عمقی تر بافت دهانه رحم اثر می گذارد و همین ویژگی باعث می شود که گاهی تشخیص آن در مراحل اولیه دشوارتر باشد.

نکته ی مهم و امیدوارکننده این است که هر دو گونه ی پرخطر HPV یعنی تایپ ۱۶ و ۱۸، در واکسن های موجود مانند واکسن گارداسیل پوشش داده شده اند. این واکسن با ایجاد ایمنی در برابر این گونه ها، به طور مؤثری از بروز سرطان دهانه رحم در آینده جلوگیری می کند.

در اغلب موارد، عفونت HPV یک عفونت گذرا و خودمحدودشونده است که توسط سیستم ایمنی بدن کنترل و پاک‌ سازی می شود، به طوری که اکثر افراد آلوده هیچ گونه علامت بالینی خاصی تجربه نمی کنند و طی چند ماه تا چند سال، ویروس بدون مداخله ی درمانی از بدن حذف می گردد. با این حال، در گروهی از افراد (به ویژه در مواردی که سیستم ایمنی تضعیف شده باشد یا فاکتورهای خطر مانند مصرف سیگار، روابط جنسی پرخطر یا عفونت های همزمان وجود داشته باشد) عفونت ممکن است مزمن و پایدار شود.

در این شرایط، اگر گونه‌های پرخطر مانند HPV 16 و HPV 18 عامل عفونت باشند، احتمال بروز تغییرات سلولی پیش سرطانی و در ادامه تغییرات سرطانی در بافت آلوده به طور قابل توجهی افزایش می یابد. این تغییرات معمولاً در نواحی اپی تلیالی مثل دهانه رحم، مقعد، واژن یا ناحیه اوروفارنکس رخ می دهند و ممکن است در صورت عدم شناسایی و درمان به موقع، به سرطان مهاجم منجر شوند.

بنابراین پایداری و تداوم عفونت با گونه‌های پرخطر HPV، خصوصا گونه های ۱۶ و ۱۸، مهم ترین عامل خطر در پیشرفت به مراحل پیش سرطانی و سرطان های مرتبط با HPV محسوب می شود، و همین موضوع بر اهمیت غربالگری های منظم و واکسیناسیون پیشگیرانه تأکید دارد.

سرطان دهانه رحم چهارمین سرطان شایع در میان زنان در سطح جهان است. بر اساس آمارهای جهانی منتشرشده در سال ۲۰۲۲، حدود ۶۶۰ هزار مورد جدید ابتلا به این بیماری شناسایی شده و تقریباً ۳۵۰ هزار مورد مرگ ناشی از آن به ثبت رسیده است. این آمار نگران کننده نشان دهنده‌ی بار بالای این بیماری به ویژه در کشورهایی با درآمد پایین و متوسط است.

در بسیاری از این کشورها، دسترسی محدود به برنامه های غربالگری منظم (مانند تست پاپ اسمیر یا HPV-DNA) و همچنین عدم اجرای گسترده واکسیناسیون علیه HPV منجر به تشخیص دیرهنگام بیماری و در نتیجه افزایش نرخ مرگ‌ و میر می‌ شود. در حالی‌ که در کشورهای توسعه یافته، به دلیل شناسایی بیماری در مراحل اولیه و اجرای برنامه های پیشگیرانه، بسیاری از موارد قابل درمان بوده و با مداخلات مناسب، بهبودی کامل حاصل می شود.

بنابراین، گسترش پوشش واکسیناسیون و آموزش عمومی برای انجام غربالگری های منظم می تواند نقشی کلیدی در کاهش قابل توجه بار جهانی سرطان دهانه رحم ایفا کند.

هدف از انجام غربالگری سرطان دهانه رحم، شناسایی زودهنگام تغییرات سلولی غیرطبیعی در دهانه رحم است که ممکن است منجر به سرطان شوند. تشخیص این تغییرات در مراحل ابتدایی باعث می شود که درمان با روش های ساده تر، کم تهاجمی تر و با موفقیت بالاتر انجام شود. در مقابل، اگر غربالگری انجام نشود و بیماری تا زمان بروز علائم پیشرفت کند، ممکن است سلول های سرطانی گسترش یافته باشند و درمان آن بسیار دشوارتر و پیچیده تر گردد.

غربالگری منظم و دوره ای، نقش مهمی در کاهش میزان بروز و مرگ و میر ناشی از سرطان دهانه رحم ایفا می کند، به ویژه در مناطقی که برنامه های پیشگیری به درستی اجرا می شوند.

سه روش اصلی برای غربالگری سرطان دهانه رحم عبارتند از:

این تست با بررسی نمونه سلولی از دهانه رحم، وجود گونه های پرخطر ویروس HPV، به ویژه تایپ های ۱۶ و ۱۸، را که با خطر بالای ابتلا به سرطان مرتبط هستند، شناسایی می کند. این آزمایش حساسیت بالایی دارد و حتی در غیاب تغییرات سلولی می‌تواند افراد در معرض خطر را مشخص کند.

در این روش، سلول های جمع آوری‌شده از دهانه رحم زیر میکروسکوپ بررسی می شوند تا هرگونه تغییر غیرطبیعی یا پیش سرطانی شناسایی شود. پاپ اسمیر از قدیمی ترین و رایج ترین روش های غربالگری است و در کاهش مرگ‌ و میر ناشی از سرطان دهانه رحم بسیار مؤثر بوده است.

در گذشته، تنها روش در دسترس برای غربالگری سرطان دهانه رحم، انجام تست پاپ اسمیر بود. پاپ اسمیر یک روش ساده، سریع و بدون درد است که به صورت سرپایی انجام می شود و معمولاً فقط چند دقیقه زمان می برد. در این تست، پزشک یا ماما با استفاده از ابزاری مخصوص، سلول هایی از سطح دهانه رحم را جمع آوری می کند. سپس این سلول ها برای بررسی های آزمایشگاهی از نظر وجود هرگونه تغییرات غیرطبیعی یا پیش سرطانی به آزمایشگاه ارسال می شوند.

در تست HPV، هدف اصلی شناسایی ماده ژنتیکی یا همان DNA ویروس پاپیلومای انسانی در سلول های دهانه رحم است. این تست مشخص می کند که آیا فرد به گونه های پرخطر این ویروس آلوده شده است یا خیر ولی در پاپ اسمیر، پزشک به دنبال یافتن نشانه هایی از آسیب سلولی ناشی از عفونت مزمن یا سایر عوامل است که می‌تواند به سرطان تبدیل شود.

این روش، ترکیبی از دو تست قبلی است و هم زمان وجود ویروس HPV و تغییرات سلولی را بررسی می کند. Co-testing معمولاً دقت تشخیصی بالاتری دارد و در زنان بالای ۳۰ سال توصیه می شود، زیرا می‌تواند فاصله بین غربالگری ها را بدون کاهش دقت افزایش دهد.

زمانی که نتایج هر دو تست HPV و پاپ اسمیر منفی باشند، به این معناست که نه ویروس پرخطر HPV در بدن فرد وجود دارد و نه سلول های دهانه رحم دچار تغییرات غیرطبیعی شده اند. این وضعیت بیانگر سلامت دهانه رحم است و نشان می دهد که احتمال ابتلا به سرطان دهانه رحم در سال های آینده بسیار پایین است.

در واقع، ترکیب نتایج منفی در این دو آزمایش یکی از مطمئن ترین نشانه ها برای پایین بودن ریسک سرطان در آینده محسوب می شود. به همین دلیل در بسیاری از دستورالعمل های بین المللی، در صورت منفی بودن هر دو تست، غربالگری بعدی می تواند با فاصله زمانی طولانی تری، مثلاً هر پنج سال، انجام شود.

انتخاب روش غربالگری به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله سن فرد، وضعیت ایمنی بدن، سابقه ابتلا به HPV یا سایر بیماری های مقاربتی، و نیز نتایج تست های قبلی پاپ اسمیر یا HPV.

برای مثال، در زنان ۲۱ تا ۲۹ سال، غربالگری معمولاً با تست پاپ اسمیر هر ۳ سال یک بار انجام می شود. اما در زنان ۳۰ تا ۶۵ سال، ترکیبی از پاپ اسمیر و تست HPV هر ۵ سال یک بار توصیه می شود.

در افرادی که سابقه ضایعات پیش سرطانی، سرکوب ایمنی یا عفونت پایدار با HPV دارند، ممکن است غربالگری در فواصل کوتاه تری و با دقت بیشتری انجام شود.

بنابراین، برای انتخاب دقیق ترین و مؤثرترین روش غربالگری، مشاوره با پزشک و بررسی دقیق سابقه پزشکی فرد ضروری است.

به طور کلی، مناسب ترین زمان برای تزریق واکسن گارداسیل، پیش از آغاز فعالیت جنسی است؛ زیرا در این بازه زمانی، فرد هنوز در معرض ویروس HPV قرار نگرفته و بنابراین واکسن می تواند بیشترین اثربخشی را در پیشگیری از ابتلا داشته باشد. با این حال، حتی افرادی که از بازه سنی توصیه شده (۹ تا ۲۶ سال) عبور کرده اند یا پیش تر فعالیت جنسی داشته‌اند، همچنان ممکن است از دریافت واکسن سود ببرند. در این موارد، مشاوره با پزشک برای بررسی وضعیت ایمنی و خطرات احتمالی ضروری است.

ویروس پاپیلوم انسانی (HPV) شامل انواع مختلفی است، اما گونه‌های ۱۶ و ۱۸ شایع ترین انواعی هستند که با بروز سرطان دهانه رحم در ارتباط اند. واکسن گارداسیل با هدف ایجاد ایمنی در برابر این گونه ها و برخی انواع پرخطر دیگر طراحی شده و با تحریک سیستم ایمنی، از ابتلا به این ویروس‌ها پیشگیری می کند.

نکته مهم آن است که تزریق واکسن پس از ابتلا به یکی از انواع HPV، نمی‌تواند عفونت موجود را درمان کرده یا تغییرات سلولی غیرطبیعی مشاهده شده در آزمایش پاپ اسمیر را اصلاح کند. با این وجود، واکسن همچنان می تواند از فرد در برابر گونه‌هایی از ویروس که تاکنون به آن‌ها مبتلا نشده است، محافظت نماید.

ویروس HPV نوع ۱۸ یکی از پرخطرترین انواع این ویروس است که ارتباط نزدیکی با بروز سرطان دهانه رحم دارد. همراه با نوع ۱۶، این دو تیپ مسئول بیش از ۷۰٪ موارد سرطان‌های دهانه رحم هستند. ویژگی مهم HPV18 این است که معمولاً باعث ایجاد ضایعات داخل اپی‌تلیالی با رشد پنهان و آرام می شود و ممکن است در پاپ اسمیرهای ابتدایی تشخیص داده نشود، به همین دلیل غربالگری دقیق و مداوم اهمیت بیشتری پیدا می کند.

از آنجایی که این تیپ از HPV می تواند بدون علامت باقی بماند و به مرور زمان منجر به تغییرات پیش سرطانی یا بدخیمی شود، انجام تست HPV DNA در کنار پاپ اسمیر، به‌ویژه در زنان بالای ۳۰ سال، ابزار تشخیصی مؤثری به شمار می‌رود.

درمان خاصی برای پاکسازی ویروس وجود ندارد، اما سیستم ایمنی بدن در برخی موارد قادر به کنترل آن است. با این حال، نظارت مستمر، واکسیناسیون به موقع و پیگیری های منظم در صورت شناسایی این تیپ ویروسی، نقش کلیدی در پیشگیری از پیشرفت بیماری دارند.

در نهایت، شناخت HPV18، اهمیت غربالگری و اقدام به موقع می‌تواند در کاهش چشمگیر موارد سرطان دهانه رحم مؤثر باشد.