توده ها و برجستگی های گوناگونی ممکن است بر روی دستگاه تناسلی ایجاد شوند. اکثر این توده ها، خطر خاصی ندارند و حتی ممکن است نیاز به درمان خاصی هم نداشته باشند اما برخی دیگر از آن ها نیاز به بررسی جدی و درمان دارند. این توده ها در اشکال مختلف کیست، پولیپ، زگیل تناسلی، تبخال تناسلی، توده های سرطانی و … یافت می شوند. عامل اصلی ایجاد برخی از این توده ها، بیماری های مقاربتی می باشد. هرگاه فردی متوجه توده ای غیر معمول در دستگاه تناسلی خود می شود، بهتر است برای بررسی های بیشتر به پزشک مراجعه کند.
در این مقاله توده های تناسلی در زنان و مردان را به تفصیل بررسی خواهیم کرد و روش درمانی مناسب را ارائه خواهیم داد.
توده های گوناگونی ممکن است بر روی دستگاه تناسلی زنان در داخل و خارج واژن و روی لابیاها ایجاد شود. این برجستگی ها ممکن است دلایل و علل مختلفی داشته باشند و باعث احساس ناراحتی و درد در ناحیه تناسلی شوند.
همچنین توده های گوناگونی ممکن است بر روی آلت تناسلی و کشاله ران مشاهده شوند. اکثر این توده ها، بی ضرر هستند اما گاهی اوقات ممکن است به علت بیماری های مقاربتی ایجاد شوند.
شایع ترین دلایل ایجاد توده های تناسلی عبارتند از:
- کیست ها: برخی کیست ها می توانند بر روی آلت تناسلی مشاهده شوند. این کیست ها، برجستگی هایی سفت و سخت و پر از مایع هستند که ویژگی های خاصی دارند. رنگ و بافت آن ها، کاملا مشابه پوست اطراف است. بدون درد هستند اما ممکن است کمی حساس به لمس باشند. تغییر شکل نمی دهند و به مرور زمان، بزرگ تر می شوند.
- همچنین بعضی از کیست ها هم بر روی واژن مشاهده می شوند. کیست های واژن، برآمدگی هایی بر روی دیواره واژن هستند که انواع مختلفی دارند. برخی از آن ها حاوی چرک هستند. برخی دیگر حاوی هوا هستند و یا بافت زخم هستند. اکثر کیست های واژن مضر نیستند و اگر عفونی شوند ممکن است دچار درد شوند.
- کیست های واژن به اشکال متفاوتی یافت می شود.
- کیست بارتولین: غدد بارتولین در دو طرف واژن قرار دارند و مایعی را ترشح می کنند که باعث روان شدن آن می شود. اگر دهانه ی این غدد مسدود شود، مایع به داخل غده برمی گردد و باعث تورم بدون درد آن می شود. این کیست ها معمولا به شکل یک طرفه یافت می شوند. در صورتی که چرک در آن جا جمع شود، آبسه ایجاد می شود. کیست بارتولین شایع است و درمان آن با توجه به اندازه کیست، میزان درد و عفونی بودن یا نبودن انجام می شود.کیست بارتولین معمولا کوچک و غیرعفونی است و فرد متوجه آن نمی شود. اما ممکن است آن قدری رشد کند که فرد متوجه حضور یک توده در نزدیکی دهانه واژن بشود. هر چند که این کیست بدون درد است اما می تواند حساس باشد. احتمال دارد که این کیست در طی چند روز عفونی شود و با علائمی مانند احساس درد در اطراف دهانه واژن، احساس ناراحتی در هنگام راه رفتن و نشستن، تورم در آن ناحیه، درد هنگام مقاربت، قرمزی و تب و لرز همراه باشد. این کیست در ۲ درصد زنان دیده می شود. غالبا در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال بروز می کند و بعد از یائسگی احتمال ایجاد کیست بارتولین کاهش می یابد.گاهی اوقات درمان خانگی بهترین روش درمانی است. اگر کوچک و بدون درد باشد، همچنین عفونی نشده باشد، نیاز به درمان خاصی ندارد. برخی اوقات نیز تخلیه ی آن با جراحی واجب است. همچنین اگر عفونی شده باشد، مصرف آنتی بیوتیک لازم است.
- کیست های اندومتریوز: اندومتر پوشش داخلی رحم است. گاهی اوقات ممکن است به دلایل نامعلوم این بافت در مکان های دیگری مانند لوله های فالوپ، واژن، مثانه یا صفاق شروع به رشد بکند.
- کیست های مجرای گارتنر: این کیست ها در دیواره ی طرفی واژن ایجاد می شوند. این مجرا در هنگام بارداری وجود دارد و پس از تولد از بین می رود اما اگر قسمت هایی از مجرا باقی بماند، در آن مایع جمع می شود و به کیست تبدیل می شود.
- کیست های اینکلوژن واژن: در اثر وارد شدن ضربه به واژن و گیر افتادن بافت در زیر سطح پوست ایجاد می شوند. برای مثال یکی از علل ایجاد آن، زایمان است.
- کیست مولرین: این کیست به علت باقی ماندن اجزای جنینی در بدن مادر پس از تولد ایجاد می شود. این کیست ها ممکن است در هر قسمتی از دیواره ی واژن دیده شوند.
کیست های واژن غالبا کوچک و بدون درد هستند و در موارد کمی ممکن است بزرگ و دردناک شوند. ممکن است در هنگام تخلیه ی کیست، کمی خون دیده شود که طبیعی است. اما اگر خونریزی شدید باشد و طولانی شود، نیاز به مراقبت های بیشتری است.
برخی درمان های خانگی در درمان کیست های واژن موثرند برای مثال مصرف داروهای بدون نسخه (OTC)، نپوشیدن لباس های تنگ (برای این که تهویه هوایی بهتر صورت گیرد)، استفاده از لباس های تولید شده از الیاف پنبه طبیعی و عدم برقراری رابطه جنسی خصوصا در هنگام ابتلا به کیست های دردناک و عفونی.
- جوش ها: زمانی ایجاد می شوند که چربی یا آلودگی باعث بسته شدن منافذ پوست شود و چرک و باکتری در آن محل جمع شود. جوش ها نیاز به درمان خاصی ندارند و در عرض چند روز تا چند هفته بهبود می یابند و خود به خود از بین می روند.
: نوعی کیست بر روی پوست است که حاوی مو و بقایای پوست است و اکثر اوقات در نزدیکی استخوان دنبالچه در بالای باسن یافت می شود. اگر این کیست عفونی شود ممکن است بسیار دردناک باشد و پوست اطراف آن متورم شود. بسته به شدت علائم، روش درمان انتخاب می شود. کیست مویی را معمولا با استفاده از یک برش کوچک در پوست تخلیه می کنند. اگر شدیدتر باشد هم از روش جراحی برای درمان استفاده می شود.
- پاپول های مرواریدی: برجستگی های کوچکی به رنگ پوست هستند که بی ضررند و نیاز به درمان خاصی ندارند. پاپول های مرواریدی علیرغم این که شبیه جوش های کوچک هستند، اما هیچ گونه خارشی ندارند و مایعی تولید نمی کنند. این برجستگی ها با بالا رفتن سن، ناپدید می شوند.
- پولیپ واژن: برآمدگی های پوستی هستند که نیازی به درمان ندارند مگر اینکه دردناک باشند و یا دچار خونریزی شوند.
- زگیل تناسلی: یکی از شایع ترین بیماری های مقاربتی است که توسط ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV ایجاد می شوند. HPV انواع مختلفی دارد. برخی از انواع آن ممکن است عامل سرطان نیز باشد. این برآمدگی ها در قسمت خارجی واژن رشد می کنند و کوچک و نامنظم هستند. گاهی اوقات ممکن است چندین زگیل به هم متصل شوند و حالتی شبیه به گل کلم ایجاد کنند. برای درمان آن از روش های گوناگون جراحی، کرایوتراپی و پمادهای مختلف استفاده می شود.
- سرطان واژن: به ندرت باعث ایجاد برجستگی در ناحیه واژن می شود. این برجستگی ها به علت رشد بیش از حد سلول های سرطانی در واژن ایجاد می شوند. سلول های سرطانی، به سلول های سالم حمله می کنند و آن ها را از بین می برند. خیلی نادر است که سرطانی از واژن شروع شود. بیشتر سرطان هایی که در واژن دیده می شوند، از محل دیگری شروع شده اند و به واژن متاستاز داده اند.
معمولا هنگامی که سرطان فقط محدود به واژن باشد، پاسخ بهتری نسبت به درمان دارد اما هنگامی که سرطان گسترش یافته است، درمان آن سخت تر می شود.
سرطان واژن بر اساس نوع سلول های درگیر، به شکل های مختلفی دیده می شود که عبارتند از کارسینوم سلول های سنگفرشی واژن، آدنوکارسینوما واژن، ملانوما واژن و سارکوما واژن. سرطان واژن در ابتدا علامت خاصی ندارد اما با پیشرفت آن، فرد با علائمی از قبیل خونریزی غیرمعمولی واژینال، ترشحات واژن، تکرر ادرار، ادرار دردناک، یبوست و درد لگن همراه است.
پزشکان با توجه به میزان پیشرفت سرطان، روش درمان آن را انتخاب می کنند. گاهی اوقات برای درمان سلول های پیش سرطانی از درمان های موضعی و جراحی لیزری استفاده می شود. سرطان های پیشرفته تر ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند. همچنین از روش های دیگر درمانی مانند پرتو درمانی، شیمی درمانی و دارو درمانی هم کمک گرفته می شود.
- تبخال تناسلی: یکی دیگر از عفونت های شایع مقاربتی است که عامل آن ویروس هرپس سیمپلکس یا HSV می باشد. این ویروس در طی رابطه جنسی از فرد مبتلا به فرد سالم منتقل می شود. این بیماری باعث ایجاد برجستگی های کوچک در اطراف اندام تناسلی، درد و خارش، ایجاد زخم، ادرار دردناک و ترشحات واژن می شود. درمان خاصی برای تبخال تناسلی وجود ندارد. مصرف دارو می تواند شدت علائم بیمار را کاهش دهد و خطر انتقال را نیز کمتر کند.
- سیفلیس: نوعی بیماری مقاربتی است که توسط باکتری ترپونما پالیدوم ایجاد می شود. ممکن است فرد مبتلا به سیفلیس تا سال ها، هیچ علامتی از خود نشان ندهد. هر چه این بیماری دیرتر تشخیص داده شود، آسیب های جدی تری به بیمار وارد می کند پس بهتر است هر چه زودتر تشخیص داده شود. درمان سیفلیس با پنی سیلین تزریقی انجام می شود. بیمارانی که به پنی سیلین حساسیت دارند، می توانند برای درمان از آنتی بیوتیک هایی مانند سفتریاکسون و داکسی سیکلین کمک بگیرند.
- آنژیوکراتوم: هنگامی که مویرگ ها از حالت معمول خود بزرگ تر شوند، برجستگی های سفت و ریزی در زیر پوست ایجاد می کنند که شبیه زگیل تناسلی هستند. آنژیوکراتوم نوعی برآمدگی خوش خیم محسوب می شود که در رنگ های قرمز، آبی، بنفش و یا سیاه یافت می شود. عامل اصلی ایجاد آنژیوکراتوم در افراد مختلف مشخص نیست اما برای مثال هموروئید و واریکوسل می توانند این چنین شرایطی را ایجاد کنند. این برجستگی ها مسری نیستند. گاهی اوقات ممکن است این برجستگی ها دچار خونریزی شوند و فرد احساس درد می کند.
آنژیوکراتوم ها به خودی خود از بین نمی روند و ممکن است با گذشت زمان، بزرگ تر شوند. اکثر آن ها نیاز به درمان ندارند اما چون ظاهر را تحت تاثیر قرار می دهد برای همین برخی بیماران، ترجیح می دهند که تحت درمان قرار بگیرند. درمان آن با کمک روش های کرایوتراپی، الکتروسرجری، لیزر و جراحی انجام می پذیرد.
- لکه های فوردایس: در این بیماری که بیشتر در دوران بلوغ و بعد آن مشاهده می شود، با افزایش هورمون ها، غدد چربی بزرگتر از حد معمول می شوند در نتیجه غدد چربی در نواحی بدون مو به شکل یک برجستگی یافت می شوند. این بیماری مسری نیست. لکه های فوردایس به شکل برجستگی هایی به رنگ سفید، زرد، قرمز و یا همرنگ پوست به شکل تکی یا گروهی دیده می شود (اگر به شکل گروهی باشند، برخلاف پاپول های مرواریدی در یک ردیف و به شکل منظم ایجاد نمی شوند).
- این بیماری خوش خیم است و حتما نیاز به درمان ندارد زیرا با گذشت زمان، بهبود می یابد اما ممکن است بیمار ظاهر آن را دوست نداشته باشد، پس راه هایی مانند کرایوتراپی، لیزر، درمان موضعی و … برای درمان آن ارائه شده است.
- تگ های پوستی تناسلی: فیبروم های بافت نرم یا زائده های کوچک گوشتی رنگ به شکل تخم مرغ هستند. این ضایعات نرم هستند، به گونه ای که با کمی فشار به راحتی خم می شوند. بیشتر تگ های پوستی کوچک هستند (بین ۱ تا ۵ میلی متر) اما گاهی اوقات ممکن است بزرگ تر باشند (بین ۱ تا ۲ سلنتی متر). تگ های پوستی بیشتر در اثر اصطکاک ایجاد می شوند. محیط دستگاه تناسلی، یک محیط مرطوب است و به دلیل کاهش اصطکاک احتمال بروز تگ های پوستی در آن کمتر است.
هر فردی که متوجه حضور توده یا برآمدگی در دستگاه تناسلی خود می شود باید به پزشک مراجعه کند. اگر این توده ها با درد، خونریزی و ترشحات غیرمعمول و بدبو همراه باشند، بهتر است بیمار زودتر تحت نظر پزشک قرار بگیرد تا نیاز او به درمان مشخص شود. برای تشخیص دقیق لازم است که پزشک، بیمار را معاینه کند. همچنین ممکن است پزشک برای تشخیص بهتر، یک نمونه تهیه کند و آن را به آزمایشگاه بفرستد تا از لحاظ سلول های مضر بررسی شود.
